Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności

Treści zawarte na tej stronie stanowią uzupełnienie zawartości poradnika w szczególności o przykłady dobrych praktyk / praktycznych zastosowań w zakresie dostępności w instytucjach kultury.

Dostępność architektoniczna

Projektowanie uniwersalne

Przykład uniwersalnego projektowania w budynku zabytkowego znajdziemy w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.

wykonano tam nową strefę wejściową na zadaszonym dziedzińcu;
zaprojektowano nowy układ komunikacyjny;
zapewniono windy umożliwiające przemieszczanie się pomiędzy kondygnacjami;
umożliwiono pokonywanie zmian poziomów w obrębie kondygnacji za pomocą pochylni;
na ekspozycji zadbano o rozwiązania dla osób z niepełnosprawnościami sensorycznymi (np. eksponaty, których można dotykać, audiodeskrypcje);
wprowadzono czytelną informację;
zadbano o atrakcyjność przestrzeni (odpowiednia kolorystyka, oświetlenie, wysokiej jakości detale).

Zadaszony jasny dziedziniec. Wokół dziedzińca arkady. Po dziedzińcu kręcą się zwiedzający. Na jasnej podłodze ścieżki dotykowe.

Dziedziniec. Na jasnej podłodze ciemne ścieżki dotykowe. Prowadzą do kasy. Po prawej tablica. Na niej informacja wizualna w postaci piktogramów i napisów oraz strzałki kierunkowe.

Otwarta winda. Do windy kierują ścieżki dotykowe na podłodze.

W korytarzu pochylnia. Po obu jej stronach poręcze.

Racjonalne usprawnienie

Przykład racjonalnego usprawnienia znajdziemy w:

Starej Oranżerii w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, ze względu na wytyczne konserwatora zabytków oraz trudności techniczne, dostosowano wejście znajdujące się z boku budynku.
budynku Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie dobudowano windę na zewnątrz, z boku budynku. Zapewniono w ten sposób nowe wejście główne, prowadzące przez poziom podziemia, z którego za pomocą wind można dostać się na parter i piętra. Dotychczasowe wejście stało się natomiast wejściem historycznym, nieużywanym na co dzień.

Wejście boczne do budynku Galerii Zachęta. Drzwi znajdują się niżej niż poziom chodnika. Do nich prowadzą schody z poręczą, a z przeciwnej strony przeszklona winda. — Wejście boczne do budynku Galerii Zachęta, fot. Darek Senkowski

Przeszklona winda przy wejściu do budynku Zachęty.

Dostępność przestrzeni zewnętrznej

Ukształtowanie terenu

Muzeum Śląskie w Katowicach – dużą różnicę pomiędzy poziomem terenu muzeum a ul. Roździeńskiego można pokonać m.in. za pomocą windy znajdującej się przy ul. Dobrowolskiego.
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie – opracowanie planów pokazujących najdogodniejsze trasy poruszania się po zabytkowych ogrodach ze wskazaniem nachyleń występujących na różnych trasach.

Folder o nazwie Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, plan pałacu oraz ogrodów Króla Jana III dla osób z ograniczoną sprawnością ruchu. Na okładce zdjęcie fragmentu pałacu i sąsiadującego ogrodu.

Panorama Katowic. Widok z oddali na teren Muzeum Śląskiego. Nad jedną z ulic most prowadzący do muzeum.

Nawierzchnia

Ścieżki w Łazienkach Królewskich w Warszawie, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Muzeum Śląskim w Katowicach.

Orange Warsaw Festival, Open’er Festival – gumowe utwardzone ścieżki umożliwiające osobom poruszającym się na wózkach udział w koncertach, podczas wydarzeń organizowanych na trawie lub innym nierównym podłożu.

Teren festiwalu plenerowego. W odległości kilkudziesięciu metrów od sceny rozstawiona strefa dostępna - ogrodzona podwyższona platforma. Do niej prowadzi rampa.

Festiwal plenerowy. Na podwyższonej ogrodzonej platformie kilka osób na wózkach. Z poziomu platformy jest ułatwiony widok na scenę, ponad głowami pozostałych uczestników.

Zdjęcie z festiwalu plenerowego. Ogromny namiot koncertowy, w nim ogrodzony podest. Do środka prowadzą rozłożone na trawie maty i szeroka pochylnia.

Zdjęcie z festiwalu plenerowego. Na trawie rozłożone maty, tworzą ścieżkę przez teren wydarzenia.

Droga do wejścia

Dostępność budynku

Dostępne dojście do drzwi

W budynkach zabytkowych mogą sprawdzić się podnośniki chowane w posadzce lub schody, które można przekształcić w podnośnik. Takie urządzenia zastosowano m.in. w:

Muzeum Warszawy
Białym Domku w Łazienkach Królewskich w Warszawie.

Korytarz. Trzy stopnie prowadzące z jednego poziomu na drugi. Przy stopniach na niższym poziomie kształt prostokąta zaznaczony w podłodze metalową listwą. — Podnośnik – Muzeum Warszawy, fot. Darek Senkowski

Fragment posadzki oznaczony listwą unosi się za pomocą mechanizmu wbudowanego w podłogę. Platforma jest na wysokości drugiego stopnia. — Podnośnik – Muzeum Warszawy, fot. Darek Senkowski

Platforma uniesiona na wysokość wyższego poziomu, tworzy gładką powierzchnię do przejścia ponad schodami. Te zupełnie przykryte mechanizmem podnośnika. — Podnośnik – Muzeum Warszawy, fot. Darek Senkowski

Podnośnik umożliwia przejście pomiędzy poziomami osobie z ograniczoną mobilnością. — Podnośnik – Muzeum Warszawy, fot. Darek Senkowski

Dostęp alternatywny

Gdy dostosowanie wejścia do obiektu nie jest możliwe, możesz pomyśleć o dostępie alternatywnym, zapewniając dostawiane pochylnie/szyny i wsparcie ze strony pracownika. Takie rozwiązanie można wykorzystać na przykład w skansenie.

Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie – w tym miejscu dostawia się szyny i zapewnia wsparcie pracowników. Jest to jednak rozwiązanie, które nie sprawdzi się dla każdej osoby poruszającej się na wózku.

Wejście do zabytkowego drewnianego budynku. Do środka prowadzi kilka kamiennych stopni i drewniany próg. O próg oparte są dwie wąskie przenośne szyny.

Schody prowadzące do budynku. O stopnie oparte są dwie szerokie przenośne szyny.

Dostępność innych przestrzeni

Przestrzenie muzealne i galerie

Taborety

Rozstawiony taboret. Ma trzy nogi, niewielkie siedzenie. Jedna z nóg jest przedłużona w oparcie, zakończona rączką ułatwiającą chwycenie. Przypomina laskę do wspierania się.

Korytarz przy wejściu na wystawę. Dwa wózki, na których zawieszone są przenośne składane taborety. Na większym wózku większe czarne taborety, na mniejszym - małe czerwone.

Rozstawione przenośne taborety. Jeden jest większy, czarny. Drugi niższy, w kolorze czerwonym.

Przestrzeń wystawy. Przed eksponatem osoba, siedzi na składanym taborecie.

Sala wystawowa. Na ścianie wyświetlony film z rzutnika. Przy przeciwległej ścianie ustawiony rząd kanap. Na jednej z nich siedzi osoba, ogląda wyświetlany film.

Widownia

Zapewnienie miejsc dla osób poruszających się na wózku może stanowić wyzwanie w budynkach zabytkowych. W Teatrze Królewskim w Łazienkach Królewskich w Warszawie, gdzie zapewnienie miejsc bezpośrednio na widowni nie było możliwe ze względu na wysoką wartość zabytkowej, drewnianej konstrukcji widowni, miejsca dla osób poruszających się na wózku zaprojektowano na balkonach znajdujących się na wprost sceny, do których można dotrzeć z parteru budynku.

Ewakuacja

Krzesła ewakuacyjne

Rozłożone krzesło ewakuacyjne. Zielone materiałowe siedzenie i oparcie, metalowy stelaż z kółkami.

Złożone krzesło ewakuacyjne. Jest zabezpieczone czarnym pasem.

Dostępność informacyjno-komunikacyjna

Obsługa w Polskim Języku Migowym

Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK – zapewnia usługę przez stronę internetową oraz na miejscu.
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie – zapewnia usługę przez stronę internetową oraz na miejscu.
Mazowiecki Instytut Kultury – tutaj z usługi zdalnego tłumacza można skorzystać w Punkcie Informacyjnym.

Lada przy kasie Muzeum MOCAK. Za szybą plakietka z piktogramem tłumacza języka migowego. Przed ladą stoi kobieta, miga. Nad wysokości jej wzroku zawieszony ekran z kamerą, na ekranie tłumacz języka migowego.

Recepcja Mazowieckiego Instytutu Kultury. Przy ladzie stoli osoba, przed nią laptop z trwającym połączeniem z tłumaczeniem online. Za ladą stoi osoba obsługująca, na głowie ma słuchawki z mikrofonem.

Pętla indukcyjna lub inne systemy wspomagające słyszenie

Pętle indukcyjne okienkowe znajdziesz w:

Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu
Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie
Mazowiecki Instytut Kultury

Korytarz przy wejściu do Zachęty. Długa biała lada, za nią rząd ekranów. Na ladzie tabliczka z napisem „Info” i symbolem pętli indukcyjnej.

Lada punktu informacyjnego. Na ladzie tabliczka z napisem „Bilety” i symbolem pętli indukcyjnej. Obok druga tabliczka z granatowym piktogramem pętli indukcyjnej.

Lada punktu informacyjnego. Na ladzie tabliczka z napisem „Info” i symbolem pętli indukcyjnej. Obok druga tabliczka z granatowym piktogramem pętli indukcyjnej.

Przenośna pętla indukcyjna. Sprzęt w kształcie owalnej obręczy, pośrodku zawieszona okrągła słuchawka z symbolem pętli indukcyjnej. — Przenośna pętla indukcyjna – Mazowiecki Instytut Kultury, fot. Darek Senkowski

Przenośna pętla indukcyjna ustawiona na ladzie przy punkcie obsługi.

Przenośna pętla indukcyjna ustawiona na ladzie przy wejściu do Mazowieckiego Instytutu Kultury.

Materiały dotykowe

Tyflografika

Tyflografika obrazu przedstawiającego pejzaż, wykonana z materiałów o różnych fakturach. Chmury z gabki, droga z ziarnistej farby, budynki z naklejonego grubego kartonu, kształt roweru wycięty z plastiku.

Tyflografika obrazu. Niebo namalowane gładką farbą, tafla wody to miękka gąbka, pośrodku unoszące się kości wykonane z modeliny.

Wydrukowany folder, na okładce tytuł Dotykowy katalog dzieł sztuki, Portret Stanisława Kostki Potockiego. Treści w czarnodruku i w Braille’u. W środku plastikowa tyflografika, wytłoczony fragment obrazu, tytuł: Detal: głowa i grzywa końska.

Fragment dotykowego katalogu. Plastikowa tłoczona tyflografika, przedstawia mężczyznę na koniu, nad nią napis w czarnodruku i w Braille’u.

Tyflografika fasady Pałacu w Wilanowie. Zarys budynku, na nim plastikowe tłoczone wybrzuszenia w miejscu dekoracji fasady.

Kilka różnych planów tyflograficznych, na nich mapy ogrodów przypałacowych, opisy w czarnodruku i w Braille’u.

Fragment ekspozycji Muzeum Śląskiego. Pod ścianą z obrazami ustawiona tyflografika, na przezroczystym podeście, ustawiona pod kątem 45 stopni, tyflografika przedstawia jeden z obrazów na wystawie.

Folder zawierający tyflografikę wydrukowaną na puchnącym papierze. Elementy obrazu odzwierciedlone są na tyflografice za pomocą czarnych miękkich powierzchni.

Modele i makiety

Muzeum Warszawy. Na długim czarnym stole ustawione kilkanaście wydruków 3D najważniejszych budynków Warszawy. Wśród nich Pałac Kultury i Nauki, Pałac Królewski, kilka kościołów.

Na stole wydruk 3D Zamku Królewskiego w Warszawie. Na modelu widać detale dekoracyjne elewacji, okna, drzwi, wieże.

Na stole kilkanaście wydruków 3D najważniejszych budynków Warszawy. Wśród nich góruje ponad metrowy model Pałacu Kultury i Nauki.

Na stole ustawione wydruki 3D najważniejszych budynków Warszawy. Wśród nich modele kościołów z wyraźnymi szczegółami elewacji.

Muzeum Warszawy. W rogu kilkumetrowa makieta Starego i Nowego Miasta, wraz z brzegiem Wisły. Makieta obrazuje historyczny wygląd Warszawy, z drewnianymi domami przy brzegu i łodziami żaglowymi na rzece.

Muzeum Warszawy. Zbliżenie na makietę. Przy brzegu rzeki szeregi drewnianych domów, drewnianie pomosty, na rzece łodzie żaglowe.

Makieta, na niej trójwymiarowe wydruki budynków i elementów ogrodu, obok mapa terenu Pałacu, wraz z ogrodami i sąsiadującymi budynkami, wszystko opisane Braillem.

Makieta Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Na planszy trójwymiarowy model budynku, model człowieka w skali, plakietki z opisem elementów w Braille’u.

Zdjęcie wieży widokowej Muzeum Śląskiego. Metalowy stelaż wieży, na górę prowadzą schody i winda.

Model wieży widokowej Muzeum Śląskiego. Wykonany techniką druku 3D, odwzorowuje kształt i proporcje prawdziwego obiektu. Posiada ruchome elementy w kształcie kół.

Materiały dotykowe

Fragment makiety. Przy krawędzi czarny panel z elementami dotykowymi. Wypukły kształt elewacji kościoła, obok treść opisu w druku i w Braille’u.

Fragment makiety. Przy krawędzi czarny panel z elementami dotykowymi. Wypukły kształt elewacji pałacu Potockich, obok treść opisu w druku i w Braille’u.

Drewniane plansze z wypukłymi, dotykowymi elementami.

Drewniana plansza z wypukłymi, ruchomymi kostkami. Na każdej z nich narysowany element dekoracyjny budynku.

Drewniana plansza z wypukłymi, ruchomymi kostkami. Na każdej z nich narysowany kształt lub symbol.

Drewniana plansza z wypukłymi kolorowymi kształtami elewacji kamienic Starego Miasta. Zaznaczone są drzwi, okna, dachy.

Kartonowy model frontu ozdobnej kamienicy. Całość pomalowana na czarno, w materiale wycięte są drzwi i okna, a także zdobienia na szczycie budynku.

Pomalowana na czarno ściana. Na niej białe wypukłe elementy obrazujące elewacje kamienic Starego Miasta. Zaznaczone są okna, drzwi, dachy, zdobienia. W ścianie są ruchowe schowki i szuflady.

Na podeście ustawiona rzeźba przypominająca ludzką głowę o nieregularnym kształcie. Dookoła kilka osób w lateksowych rękawiczkach, dotykają rzeźby z różnych stron.

Wysoka rzeźba przedstawiająca postać. Dookoła kilka osób w lateksowych rękawiczkach, dotykają rzeźby z różnych stron.

Komunikacja alternatywna (AAC)

Karty do komunikacji alternatywnej (AAC) znajdziesz, m.in. w:

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Plansze z symbolami wspierającymi alternatywną komunikację. Opisane i zilustrowane takie hasła jak: w parku, ludzie, podróżnik, zwierzęta, od, do.

Miejsce wyciszenia

Miejsca wyciszenia znajdziesz w:

Teatr Baj w Warszawie
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku

Ściana przy drzwiach. Na białej szklanej tabliczce logotyp Teatru Baj oraz napis pokój wyciszeń. — Tabliczka na drzwiach pokoju wyciszeń – Teatr Baj, fot. Darek Senkowski

Wnętrze pokoju wyciszeń. Na podłodze szara wykładzina, ściany w kolorze błękitnym. Do sufitu przymocowane siedzisko w kształcie kokonu. Na ścianie powieszone kolorowe koce, pod ścianą ustawione czarne pufy do siedzenia. — Miejsce wyciszenia – Teatr Baj, fot. Darek Senkowski

Wnętrze pokoju wyciszeń. Na podłodze szara wykładzina, ściany w kolorze błękitnym. Na ścianie dekoracja w kawałków kolorowych materiałów. Na podłodze pufy o różnych kształtach i kolorach, — Miejsce wyciszenia – Teatr Baj, fot. Darek Senkowski

Wnętrze pokoju wyciszeń. Na podłodze szara wykładzina, ściany w kolorze błękitnym. Na jednej ze ścian dekoracja z kawałków materiału w kształcie zamku z wieżami. Pod ścianą ustawione pufy do siedzenia. — Miejsce wyciszenia – Teatr Baj, fot. Darek Senkowski

Pokój wyciszenia. Niewielkie pomieszczenie, na podłodze jasne kafelki, ściany w kolorze beżowym. Po prawe stronie biała kanapa, po lewej leżanka. W rogu biały regał. — Miejsce wyciszenia – Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, fot. Darek Senkowski

Pokój wyciszenia. Niewielkie pomieszczenie o jasnych ścianach. Przy jednej ze ścian stoi biała leżanka. Pod nią skrzynka z zestawem pierwszej pomocy. Obok umywalka, na ścianie instrukcje bezpieczeństwa. — Miejsce wyciszenia – Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, fot. Darek Senkowski

Wnętrze pokoju wyciszenia, przypomina pokój hotelowy. Pośrodku pokoju duże łóżko z dwiema poduszkami, obok krzesło i szafki.

Półka w pokoju wyciszenia. Dwie pary słuchawek wyciszających – mniejsze i większe, dwie pary okularów – ciemne i jasne. Obok kilka pudełek z różnego rodzaju masami sensorycznymi.

W rogu sali ustawiony półokrągły segment składający się z kanapy i wysokich miękkich ścianek, będących częścią oparcia kanapy. W środku siedzi osoba, ma na głowie słuchawki wyciszające, czyta folder.

W środku półokrągłego segmentu składającego się z kanapy i wysokiego oparcia, tworzącego ściany, siedzą dwie osoby. Jedna ma na głowie słuchawki wyciszające, w ręku trzyma miękką piłeczkę sensoryczną, druga osoba czyta folder.

Słuchawki wyciszające

Słuchawki wyciszające znajdziesz w:

Mazowieckim Instytucie Kultury
Teatrze Baj w Warszawie
Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Muzeum Łazienki Królewskie
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

Dostępna oferta

Infrastruktura wspierająca dostępność oferty

Teatr Baj w Warszawie podczas remontu wyodrębnił w kabinie akustyków miejsce dla lektora. Także Zachęta ma kabinę tłumaczeniową w reżyserce w sali kinowej.